Het voorstel van staatssecretaris Halbe Zijlstra (Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen) om langstudeerders een boete te laten betalen, heeft veel stof doen opwaaien. Studenten boos en studentenvakbonden op de barricade om te zorgen dat dit voorstel snel door de papierversnipperaar gaat. Ondanks alle commotie en aangedragen bezwaren heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel aangenomen. Een voorstel dat volgens velen ook juridisch aan alle kanten rammelt.
Geschreven door Renée Meulman
Even een uitleg om het geheugen weer op te frissen. Met als doel bezuinigen en het rendement in het hoger onderwijs te verhogen, heeft staatssecretaris Zijlstra een voorstel ontworpen waarbij studenten die “langer dan wenselijk studeren” een boete moeten betalen van €3000,- per jaar. Langer dan wenselijk betekent: de reguliere duur van de studie plus een uitloopjaar in zowel de bachelor- als de masterfase. Er wordt hierbij geen onderscheid gemaakt tussen voltijd- en deeltijdstudenten, omdat –aldus de redenering van staatssecretaris Zijlstra- “56% van de hbo-deeltijders binnen vijf jaar het hbo-bachelordiploma haalt, tegenover 57% van de voltijders.” Het studietempo wordt als nagenoeg gelijk gezien. In het Wetenschappelijk Onderwijs (wo) doen deeltijdstudenten er langer over dan voltijdstudenten, maar deze groep is dusdanig klein dat ook zij gewoon onder het wetsvoorstel vallen. Studenten met een functiebeperking die recht hebben op een prestatiebeurs, krijgen twee jaar uitlooptijd. Overigens wil staatssecretaris Zijlstra af van het woord ‘boete’, omdat hij studenten geen straf wil opleggen. Hij heeft het liever over een tarief waarop een verhoging van toepassing is. Studentenvakbonden vinden het wel een boete. Geef het beestje een naam, het principe blijft hetzelfde.
Kortzichtig
Falko Evers, voorzitter van de Haagse Studentenvakbond, noemt het voorstel kortzichtig en vindt dat er met dit voorstel op de korte termijn wordt gedacht. “Misschien dat er binnen een paar jaar enkele miljoenen worden opgehaald, maar op de langere termijn moeten we het hebben van goed geschoolde krachten. Daarvoor heb je goed onderwijs nodig. Nederland moet het hebben van kennis. Export is ook vaak kennis.” Evers vindt het wetsvoorstel niet stroken met de ambitie van Nederland, namelijk het horen bij de top vijf van kenniseconomieën. Evers’ redenatie wordt gesteund door Stichting Nederland Kennisland dat in 2010 de Kenniseconomie Monitor presenteerde. Nederland stond op nummer 8 en is ten opzichte van de vorige edities in 2006 en 2003 achteruit gegaan. Gesteld wordt dat Nederland geen monopolie meer heeft op kennis en concurrentie ondervindt van landen zoals China waar al meer dan 22 miljoen studenten aan de universiteit studeren.
Buiten voorzitter van de Haagse Studentenvakbond is Falko Evers voltijdstudent aan de Haagse Hogeschool en deeltijdstudent aan Universiteit Leiden. Nu wordt hij gedwarsboomd door de ‘Halbe Heffing’. “Ik liep op schema toen ik met het voorzitterschap begon. Ik had gerekend op een jaar vertraging, maar met dit voorstel heb ik totaal geen speling meer. Waarschijnlijk moet ik mijn studie aan Universiteit Leiden opgeven, want ik kan dat straks niet meer betalen.” Met zijn eigen voorbeeld beargumenteert Evers dat het hebben van ambitie met dit voorstel wordt ontnomen. Studenten raken ontmoedigd, starten niet aan een tweede studie –eventueel tegelijkertijd met een andere opleiding- en denken wel twee keer na voordat ze aan nevenfuncties beginnen, zoals het voorzitterschap van een studentenvakbond. “Ik weet dat andere studentenvakbonden meer moeite hebben dan voorheen om nieuwe bestuursleden te vinden. Zonde, want dit zijn mensen die een netwerk opbouwen waar het bedrijfsleven later van profiteert.”, aldus Evers.
Luie langstudeerder
Dan kom je meteen bij een discussiepunt. De focus wordt gelegd op studenten die studeren onder het motto ‘lang leve de lol’. Luie langstudeerders waarvoor de maatschappij niet zoveel geld zou moeten hoeven betalen. De Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) heeft onderzoek gedaan naar de redenen van studievertraging. Wat blijkt? De meeste studenten hebben studievertraging vanwege een verkeerde studiekeuze (25%) of ziekte (23%). Ook werkzaamheden bij een studievereniging wordt als reden gegeven. Slechts 6% geeft aan studievertraging te hebben opgelopen omdat ze van het studentenleven willen genieten. Deze groep loopt meteen ook het langst studievertraging op, namelijk 22 maanden. Dit terwijl de studievertraging onder studenten gemiddeld dertien maanden is. Is de focus op deze relatief kleine groep dan wel terecht? Met dit wetsvoorstel tref je dus precies de mensen die je niet zou moeten willen treffen.
Op juridisch gebied is er ook behoorlijk tegenstand betreft het wetsvoorstel voor langstudeerders. Op verzoek van de LSVb, het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) en de Landelijke Kamer van Verenigingen (LKvV) heeft Stibbe advocaten het wetsvoorstel geanalyseerd. Er wordt gesteld dat het voorstel onrechtmatig is. Zo wordt het rechtszekerheidsbeginsel geschonden vanwege het gebrek aan overgangsrecht. Het wetsvoorstel is van toepassing op alle studenten, dus ook de huidige studenten, niet alleen op studenten die volgend schooljaar beginnen met studeren. Echter, de huidige studenten zijn onder andere voorwaarden begonnen met studeren. Zij hebben keuzes gemaakt zonder een overweging te maken die te maken had met de langstudeerboete.
Symboolpolitiek
Het wetsvoorstel zou ook in strijd zijn met internationale verdragen die Nederland heeft gesloten. Zo bevat het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) een bepaling dat terugwerkende kracht verbiedt, het zogenoemde lex certa-beginsel. Dit is te vergelijken met een autoweg waarop je linksaf kan slaan. Op een dag wordt besloten een verkeersbord te plaatsen dat verbiedt om linksaf te slaan. Toch wordt iedereen die linksaf is geslagen voordat dat verkeersbord geplaatst werd, beboet. Dit beaamt ook Jaouad Khamkhami, voorzitter van de academieraad Bestuur, Recht en Veiligheid. Khamkhami geeft aan dat het recht op onderwijs, waaronder de toegang tot onderwijs valt, wordt geschonden. Hij spreek van ‘symboolpolitiek’. Staatssecretaris Zijlstra wil een daad stellen, zijn stem laten gelden en is daarom ongevoelig voor tegenargumenten.
Na een aantal aanpassingen aan het wetsvoorstel, zoals de eenjarige uitlooptijd en dat het verhoogde tarief/boete in schooljaar 2011-2012 nul euro en vanaf schooljaar 2012-2013 drieduizend euro is, heeft de Tweede Kamer ingestemd met het voorstel. Wat nu? De LSVb laat het er niet bij zitten, aldus Maaike Verhoek, vicevoorzitter van de LSVb en met onder andere de portefeuille onderwijs & geld in haar beheer. De Eerste Kamer moet nog stemmen over het wetsvoorstel. Dat gebeurt in juli 2011. De LSVb is druk aan het lobbyen om Eerste Kamerleden te overtuigen van de onjuistheid en onrechtmatigheid van het wetsvoorstel. Protestacties worden niet uitgesloten, maar op dit moment denkt de LSVb dat lobbyen een beter middel is om hun doel te bereiken. Mocht de Eerste Kamer instemmen met het wetsvoorstel, dan zal de LSVb in samenwerking met ISO en LKvV met Stibbe advocaten kijken welke juridische stappen kunnen worden ondernomen. Dan mag de rechter beslissen over de rechtmatigheid van de langstudeerboete.
